Sitodruk – technika, narzędzia i przebieg procesu

Sitodruk to popularna i dobrze rozpoznawalna metoda druku. Co istotne, można ją wykorzystać na wielu materiałach: papierze, tekturze, folii, metalu, a nawet na uformowanych elementach. Jednak największą rozpoznawalność technika zyskała dzięki branży odzieżowej. Ponadto sitodruk sprawdza się szczególnie dobrze przy zadruku dużych, płaskich powierzchni farbami sitodrukowymi.

Sito jako podstawa sitodruku

Najważniejszym elementem procesu jest sito, czyli aluminiowa rama z naciągniętą specjalną siatką. To właśnie siatka odpowiada za przeniesienie farby. Po zablokowaniu oczek w miejscach niedrukujących powstaje matryca gotowa do pracy. Następnie farba przechodzi przez odsłonięte oczka siatki. Co więcej, standardowe siatki mają zwykle 100–150 włókien na cm², dlatego umożliwiają uzyskanie powtarzalnych efektów.

Sposoby tworzenia obszarów niedrukujących

• Ręczne naniesienie roztworu na siatkę, który po wyschnięciu staje się nieprzepuszczalny.
• Rysunek wykonany tuszem lub kredką litograficzną na siatce.
• Szablony wycinane z papieru albo folii.
• Powlekanie siatki emulsją światłoczułą, a następnie naświetlanie w kopioramie po jej wyschnięciu.

Rakiel i farby

Do przeciskania farby przez siatkę służy rakiel. W zależności od specyfiki zlecenia może mieć różny rozmiar, a najczęściej składa się z uchwytu, elastycznej taśmy i elementów z tworzywa. Ponadto rakiel bywa określany jako przecierak, ponieważ „przeciera” farbę przez wolne oczka siatki.

W sitodruku stosuje się przede wszystkim farby wodne i plastizolowe. Farby wodne nie zawierają PVC ani formaldehydu, dlatego są postrzegane jako korzystne rozwiązanie. Co więcej, umożliwiają pracę na bardzo gęstych siatkach i dają intensywne nasycenie kolorów. Farby plastizolowe są natomiast bardziej gęste, dlatego lepiej pokrywają podłoża mniej chłonne lub mniej gładkie. Ponadto nie zasychają na sicie podczas drukowania, co usprawnia pracę. Spotyka się też farby rozpuszczalnikowe, farby UV oraz specjalistyczne kleje sitodrukowe.

Jak przebiega drukowanie?

Proces druku polega na rozprowadzeniu farby na sicie, a następnie na przesunięciu rakli, która wtłacza farbę przez wolne oczka siatki bezpośrednio na podłoże drukowe. Jednak przy elementach okrągłych zasada pracy jest inna: rakiel pozostaje nieruchomy, a porusza się sito oraz obraca się przedmiot. Co więcej, nowoczesne urządzenia do sitodruku wykorzystują serwonapędy, które synchronizują prędkość sita i przedmiotu, dlatego cały proces jest bardziej precyzyjny.

Historia sitodruku: od Japonii po współczesność

Japonia i zdobienie kimon

Początki sitodruku wiążą się z Japonią, gdzie już w XVII wieku wykorzystywano tę metodę do dekorowania kimon. Co ciekawe, za ważne postacie uznaje się Yuzensai Miyasakiego oraz Zisukeo Hirose. Pierwszy ozdabiał odzież, używając tej techniki, natomiast drugi stworzył papierowy szablon nazywany „katagami”. Podobnie jak dziś, papierowy wzór nakładano na siatkę z ludzkich lub zwierzęcych włosów, rozpiętą na drewnianej ramie. Co więcej, na Fidżi do przygotowania szablonów stosowano liście bananowca, dlatego historia sitodruku pokazuje kreatywność wielu kultur.

USA: przełomy technologiczne

Na początku I wojny światowej sitodruk zaczął intensywnie rozwijać się w Stanach Zjednoczonych. Warto podkreślić, że John Pilsworth z San Francisco opracował sposób wielokolorowego druku z jednej formy, co usprawniło proces. Następnie ważnym wynalazkiem okazał się film szelakowy Profilm autorstwa Louisa F. D’Autremont, ponieważ ułatwił przygotowywanie szablonów. Wkrótce potem Joseph Ulano zaproponował film celulozowy, który – co istotne – stosuje się również obecnie.

Europa, sztuka i podziemne drukarnie

W XX wieku sitodruk dotarł do Europy i szybko stał się cenioną techniką poligraficzną. Co więcej, serigrafia zaczęła funkcjonować także jako narzędzie artystyczne, dlatego trafiła do szkół i pracowni. W Polsce w latach 70. i 80. XX wieku sitodruk odgrywał ważną rolę w działalności podziemnych drukarni, co pokazuje jego znaczenie w ówczesnych realiach.

Polskie stowarzyszenie i FESPA

Współcześnie w Polsce działa Polskie Stowarzyszenie Sitodruku i Druku Cyfrowego z siedzibą w Krakowie, które wcześniej funkcjonowało jako Stowarzyszenie Sitodrukarzy Polskich. Organizacja aktywnie popularyzuje wiedzę o sitodruku i regularnie przekazuje nowości branżowe. Co ważne, jest także członkiem międzynarodowej organizacji FESPA.

Napisz do nas — chętnie doradzimy w wyborze technologii druku i pomożemy dopasować rozwiązanie do Twoich potrzeb.